กลับไปบทความทั้งหมด
EP.19 ออกแบบให้กินไฟต่ำ: Sleep Mode, Duty Cycle และวิธีคำนวณอายุแบตเตอรี่
IoT

EP.19 ออกแบบให้กินไฟต่ำ: Sleep Mode, Duty Cycle และวิธีคำนวณอายุแบตเตอรี่

SPV Tech Solutions16 พฤศจิกายน 25693 min
#iot-product-design#low-power#battery-life#sleep-mode

📘 ซีรีส์ออกแบบ IoT Product · EP.19/70 · บทที่ 3: ไฟเลี้ยง แบตเตอรี่ การสื่อสาร และต้นแบบแรก

ตอนนี้ตอบคำถามว่า เครื่องที่ใช้แบตจะอยู่ได้นานแค่ไหน และออกแบบอย่างไรให้นานขึ้น ต่อจาก EP.18 ที่เราเลือกเคมีแบตกันไปแล้ว

สูตรเดียวที่ต้องจำ: กระแสเฉลี่ย

อุปกรณ์ IoT ส่วนใหญ่ไม่ได้ทำงานตลอดเวลา มันหลับเกือบทั้งวันแล้วตื่นมาทำงานสั้น ๆ สัดส่วนเวลาที่ตื่นต่อรอบเรียกว่า duty cycle (รอบการทำงาน) อายุแบตจึงคิดจากกระแสเฉลี่ยของทั้งรอบ ไม่ใช่กระแสตอนทำงาน

กระแสเฉลี่ย = ผลรวมของ (กระแส × เวลา) ทุกช่วงในหนึ่งรอบ ÷ ความยาวรอบ

แล้ว อายุแบต (ชั่วโมง) = ความจุ (mAh) ÷ กระแสเฉลี่ย (mA)

ตัวอย่างทีละบรรทัด (ตัวเลขห้องเรียน) เครื่องตื่นทุก 60 วินาที:

  1. ต่อ Wi-Fi และส่งข้อมูล 3 วินาที กินเฉลี่ย 120 mA → 120 × 3 = 360 mA·s
  2. หลับอีก 57 วินาที กิน 0.02 mA (20 ไมโครแอมป์) → 0.02 × 57 ≈ 1.1 mA·s
  3. รวม ≈ 361 mA·s ÷ 60 วินาที ≈ 6.0 mA
  4. แบต 2,500 mAh ÷ 6.0 mA ≈ 415 ชั่วโมง ≈ 17 วัน

ถ้าหลับอย่างเดียว แบตก้อนนี้อยู่ได้บนกระดาษราว 14 ปี ตัวกินแบตจริงคือช่วงตื่นสามวินาที ไม่ใช่ช่วงหลับ

# คำนวณอายุแบต (ใส่ตัวเลขของคุณเอง)
capacity_mAh = 2500
phases = [(120, 3), (0.02, 57)]   # (กระแส mA, เวลา s) ต่อหนึ่งรอบ
period_s = sum(t for _, t in phases)
avg_mA = sum(i * t for i, t in phases) / period_s
hours = capacity_mAh / avg_mA
print(f"avg {avg_mA:.2f} mA -> {hours/24:.0f} days")
print(f"with 50% margin -> {hours/24*0.5:.0f} days")

วิทยุคือตัวกินไฟที่สุด

ในงานส่วนใหญ่ วิทยุ (Wi-Fi, เซลลูลาร์) กินไฟมากกว่าการวัดเซนเซอร์หลายสิบเท่า และ Wi-Fi ยังเสียเวลาต่อเราเตอร์ก่อนส่งทุกครั้ง วิธีลดมีสามทาง:

  • ส่งให้น้อยครั้ง ถี่เท่าที่ผู้ใช้ต้องการจริง ไม่ใช่ถี่เท่าที่ทำได้
  • ส่งรวบ (batch) วัดทุกนาทีแต่เก็บไว้ในหน่วยความจำ แล้วส่งทีเดียวหลายค่า ต่อวิทยุครั้งเดียวคุ้มกว่าต่อสิบครั้ง
  • ส่งเมื่อค่าเปลี่ยน ส่งเมื่อค่าหลุดช่วงหรือเปลี่ยนเกินเกณฑ์ บวกสัญญาณ heartbeat (ส่งบอกว่ายังอยู่) เป็นระยะ ให้คลาวด์รู้ว่าเครื่องไม่ได้ตาย

ชนิดวิทยุก็มีผลมาก ลงลึกใน EP.20–21

หลับให้ลึก และรู้ว่าอะไรยังกินไฟตอนหลับ

ไมโครคอนโทรลเลอร์ (MCU) ส่วนใหญ่มีโหมดพักหลายระดับ ระดับลึกสุด (deep sleep) ปิดแทบทุกอย่างเหลือแค่วงจรนาฬิกา เครื่องจะตื่นได้จาก แหล่งปลุก สองแบบหลัก:

  1. ตัวตั้งเวลา ปลุกทุก X วินาที เหมาะกับงานวัดตามรอบ
  2. ขา interrupt (สัญญาณขัดจังหวะ) ปลุกเมื่อมีเหตุการณ์ เช่น ปุ่มถูกกด เซนเซอร์ส่งสัญญาณว่าค่าเกินเกณฑ์

แต่ตัวเลขกระแสหลับใน datasheet คือ ของชิปเปล่า บอร์ดจริงมีตัวกินไฟแอบแฝงอีกหลายตัว:

  • LED แสดงสถานะ ที่ติดค้าง กินระดับมิลลิแอมป์ มากกว่าทั้งเครื่องตอนหลับหลายสิบเท่า
  • ตัวต้านทาน pull-up ที่มีกระแสไหลตลอดเมื่อขาถูกดึงลง
  • regulator (ตัวคุมแรงดัน) ที่กระแสนิ่งของตัวเองสูง
  • เซนเซอร์ ที่ไม่ได้สั่งให้หลับหรือตัดไฟเลี้ยง

วัดจริง และเผื่อค่าความปลอดภัย

ตัวเลขใน datasheet ไม่เท่ากับบอร์ดจริงเสมอ ต้องวัดด้วยเครื่องวัดกระแสต่ำที่จับได้ทั้งระดับไมโครแอมป์ตอนหลับและยอดกระแสสั้น ๆ ตอนส่ง

จากนั้นเผื่อค่าความปลอดภัยให้กับสามเรื่อง:

  • อุณหภูมิ ความจุที่ใช้ได้เปลี่ยนตามความร้อนเย็น (เล่าไว้ใน EP.18)
  • แบตเสื่อม ทั้งคายประจุเองและอายุ
  • ส่งซ้ำตอนสัญญาณแย่ ปลายสัญญาณอาจต่อนานกว่าบนโต๊ะหลายเท่า

ตอนนี้เผื่อแบบหยาบ ๆ ไว้ ครึ่งหนึ่ง (คูณ 0.5)

ลองใช้กับโปรเจกต์ตัวอย่าง: ตัวเฝ้าโรงเห็ด

รุ่นแรกของเราใช้ไฟบ้าน แต่สมมติมีลูกค้าถามหารุ่น ใช้แบตล้วน สำหรับโรงเรือนที่ไม่มีปลั๊ก (ยังใช้ Wi-Fi ที่สัญญาณถึง) เทียบสามแบบด้วยสูตรเดียวกัน ตัวเลขห้องเรียนทั้งหมด: แบต 2,500 mAh ส่งครั้งละ 3 วินาทีที่ 120 mA หลับ 0.02 mA วัดเซนเซอร์ครั้งละ 50 มิลลิวินาทีที่ 5 mA

วิธีส่งกระแสเฉลี่ยอายุบนกระดาษเผื่อครึ่งหนึ่ง
ส่งทุก 1 นาที≈ 6.0 mA≈ 17 วัน≈ 9 วัน
ส่งทุก 5 นาที≈ 1.2 mA≈ 85 วัน≈ 43 วัน
วัดทุกนาที ส่งเฉพาะตอนผิดปกติ + heartbeat ทุกชั่วโมง≈ 0.17 mA≈ 628 วัน≈ 10 เดือน

แบบที่สามคิดจากต่อชั่วโมง: วัด 60 ครั้ง (15 mA·s) + heartbeat 1 ครั้ง (360 mA·s) + หลับ (ราว 72 mA·s) + เผื่อแจ้งผิดปกติวันละ 10 ครั้ง (เฉลี่ย 150 mA·s ต่อชั่วโมง) รวมราว 597 mA·s ÷ 3,600 ≈ 0.17 mA

การตัดสินใจ: ถ้าทำรุ่นแบตล้วน เลือก แบบที่สาม เพราะอายุแบตต่างจากส่งทุกนาทีราว 36 เท่า โดยเกษตรกรไม่เสียอะไรที่สำคัญ ค่าที่หลุดช่วงยังแจ้งทันที ส่วนกราฟละเอียดรายนาทีส่งรวบไปพร้อม heartbeat ได้ และคลาวด์ยังจับ "เครื่องเงียบ" จาก heartbeat ที่ขาดหายตามเดิม ส่วนรุ่นไฟบ้านยังส่งทุก 5 นาทีได้เพราะแบตเป็นแค่สำรอง

กับดักที่เจอบ่อย: คำนวณจากกระแสหลับใน datasheet ของชิป แล้วลืม LED สถานะที่ติดค้าง 1 mA ตัวเดียว ในแบบที่สามกระแสเฉลี่ยจะกระโดดจาก 0.17 เป็นราว 1.17 mA อายุแบตหายไปเกือบ 7 เท่า ก่อนเชื่อตัวเลข ให้วัดกระแสหลับของบอร์ดจริงทุกครั้ง

เช็กลิสต์ก่อนไปตอนถัดไป

  • เขียนตารางช่วงการทำงานของเครื่อง (หลับ วัด ส่ง) พร้อมกระแสและเวลาของแต่ละช่วง แล้วคำนวณกระแสเฉลี่ย
  • ตั้งคำถามกับทุกครั้งที่ส่ง: ผู้ใช้ต้องการถี่ขนาดนี้จริงไหม ส่งรวบหรือส่งเมื่อค่าเปลี่ยนได้ไหม
  • ไล่วงจรหาตัวกินไฟตอนหลับ: LED, pull-up, regulator, เซนเซอร์
  • วัดกระแสหลับและยอดกระแสตอนส่งของบอร์ดจริง แล้วเผื่อค่าความปลอดภัยก่อนบอกอายุแบตกับลูกค้า
สรุปสำคัญ

อายุแบตถูกกำหนดตอนออกแบบพฤติกรรมของเครื่อง ไม่ใช่ตอนเลือกแบต — ตื่นให้น้อย ส่งให้น้อย หลับให้สนิท แล้ววัดจริงก่อนสัญญากับลูกค้า

ตอนต่อไป — EP.20: เลือกการสื่อสารไร้สาย (1): Wi-Fi, BLE, Zigbee/Thread และ Matter สำหรับงานในอาคาร

อยากให้ทีมช่วยออกแบบอุปกรณ์ IoT เฉพาะงานของคุณ ดูบริการได้ที่ /iot หรือปรึกษาฟรีที่ /consult และทัก LINE @spvtech

ถ้าบทความนี้มีประโยชน์ แชร์ให้เพื่อนๆ ด้วยนะ

ยังไม่แน่ใจว่าธุรกิจคุณควรเริ่มใช้ AI ตรงไหน?

เช็กฟรีใน 2 นาที → รู้คะแนนโอกาสใช้ AI + 3 ขั้นแรกที่ควรทำ ไม่ต้องสมัคร

เช็กสุขภาพธุรกิจฟรี