📘 ซีรีส์ออกแบบ IoT Product · EP.20/70 · บทที่ 3: ไฟเลี้ยง แบตเตอรี่ การสื่อสาร และต้นแบบแรก
ตอนนี้ตอบคำถามว่า งานในอาคารหรือระยะใกล้ ควรเลือกวิทยุแบบไหน ต่อจาก EP.19 ที่เราเห็นแล้วว่าวิทยุคือตัวกินแบตอันดับหนึ่ง
เทียบกลุ่มระยะใกล้ในตารางเดียว
ตัวเลขด้านล่างเป็นภาพรวมเชิงเปรียบเทียบ ระยะจริงขึ้นกับผนัง เสาอากาศ และสิ่งกีดขวางมาก ต้องทดสอบหน้างานเสมอ
| เทคโนโลยี | ระยะในอาคาร (คร่าว ๆ) | การกินไฟ | ความเร็ว | ราคาโมดูล | ต้องมีเกตเวย์ไหม |
|---|---|---|---|---|---|
| Wi-Fi 2.4GHz | หลักสิบเมตร | สูง | สูงมาก | ถูก | ไม่ต้อง ใช้เราเตอร์ลูกค้า |
| BLE | ราวสิบเมตร | ต่ำมาก | ต่ำ | ถูก | ต้องมีมือถือหรือเกตเวย์ |
| Zigbee | ต่อกันเป็นตาข่าย | ต่ำ | ต่ำ | ปานกลาง | ต้องมีฮับ |
| Thread | ต่อกันเป็นตาข่าย | ต่ำ | ต่ำ | ปานกลาง | ต้องมี border router |
ศัพท์สองคำที่ต้องรู้: mesh (เครือข่ายตาข่าย) คืออุปกรณ์ช่วยส่งต่อข้อมูลให้กันได้ ระยะรวมจึงไกลกว่าตัวเดียว ส่วน border router (เราเตอร์ขอบเครือข่าย) คือตัวเชื่อมเครือข่าย Thread เข้ากับเน็ตบ้าน
BLE, Zigbee และ Thread กินไฟต่ำ แต่ทุกตัวต้องมีอุปกรณ์อีกชิ้นพาข้อมูลออกเน็ต ต้นทุนและการติดตั้งของชิ้นนั้นต้องนับรวมในสินค้าด้วย
Wi-Fi: ง่ายที่สุด แต่ขึ้นกับเราเตอร์ลูกค้า
ข้อดีของ Wi-Fi คือ ไม่ต้องมีเกตเวย์ บ้านเกือบทุกหลังมีเราเตอร์อยู่แล้ว ต้นทุนต่อเครื่องจึงต่ำและส่งข้อมูลถึงคลาวด์ได้ตรง
แต่เราไม่ได้คุมเราเตอร์ ปัญหาที่ทีมซัพพอร์ตเจอบ่อยมีสามเรื่อง:
- คลื่น 2.4GHz โมดูล IoT ราคาประหยัดส่วนใหญ่รองรับแค่ 2.4GHz ถ้าเราเตอร์รวมชื่อเครือข่าย 2.4 กับ 5GHz ไว้ด้วยกัน การตั้งค่าครั้งแรกอาจสะดุด
- รหัสเปลี่ยน ลูกค้าเปลี่ยนรหัสหรือเปลี่ยนเราเตอร์ใหม่ อุปกรณ์หลุดทันทีจนกว่าจะตั้งค่าใหม่
- สัญญาณไม่ถึง ผนังปูน หลังคาเมทัลชีท และระยะ ทำให้สัญญาณอ่อนลงเร็วกว่าที่คิด
ออกแบบให้ การตั้ง Wi-Fi ใหม่ทำได้เองในไม่กี่นาที เช่น กดปุ่มค้างเพื่อเข้าโหมดตั้งค่า แล้วเปิดหน้าตั้งค่าบนมือถือ ปัญหารหัสเปลี่ยนจะกลายเป็นเรื่องเล็กแทนที่จะเป็นสายซัพพอร์ต
BLE, Zigbee/Thread และ Matter ใช้เมื่อไร
BLE (บลูทูธพลังงานต่ำ) เหมาะกับอุปกรณ์ที่ใช้คู่กับมือถือ เช่น ตั้งค่าเครื่องครั้งแรก หรือเซนเซอร์ติดตัวที่ซิงก์ข้อมูลเมื่อเจ้าของเดินผ่าน ถ้าต้องแจ้งเตือนตลอด 24 ชั่วโมงก็ต้องมีเกตเวย์เพิ่ม
Zigbee และ Thread เหมาะกับบ้านหรืออาคารที่มีอุปกรณ์จำนวนมาก ใช้แบตได้นาน และช่วยส่งต่อกันเป็นตาข่าย ต่างกันตรงที่ Thread ใช้ IP แบบเดียวกับอินเทอร์เน็ต
Matter ไม่ใช่วิทยุ แต่เป็น ภาษากลางของสมาร์ทโฮม ที่ทำให้อุปกรณ์ต่างยี่ห้อคุยกับแอปบ้านหลัก ๆ ได้ ตามคู่มือของ Connectivity Standards Alliance (CSA) ผู้ดูแลมาตรฐาน Matter วิ่งบน Wi-Fi, Thread และ Ethernet และใช้ BLE ช่วยตอนเพิ่มอุปกรณ์เข้าระบบ ส่วนอุปกรณ์ Thread ต้องพึ่ง border router ซึ่งมักอยู่ในลำโพงหรือฮับสมาร์ทโฮม
ควรสนใจ Matter เมื่อสินค้าของคุณเป็น ของใช้ในบ้าน ที่ลูกค้าอยากคุมรวมกับอุปกรณ์อื่น เช่น ปลั๊ก หลอดไฟ เซนเซอร์ประตู แต่ต้องผ่านการรับรองตามขั้นตอนของ CSA ค่าใช้จ่ายและขั้นตอนต้องตรวจสอบกับ CSA ณ วันที่ทำจริง ส่วนงานเกษตร โรงงาน หรือระบบที่มีแดชบอร์ดของตัวเอง Matter มักยังไม่จำเป็น
งานที่ต้องแจ้งเตือนได้แม้ไฟดับทั้งร้าน
นี่คือจุดที่หลายคนพลาด ถ้าไฟดับทั้งร้าน เราเตอร์ก็ดับด้วย ต่อให้อุปกรณ์มีแบตสำรอง Wi-Fi ก็ส่งอะไรออกไปไม่ได้ BLE, Zigbee และ Thread ก็เจอปัญหาเดียวกันเพราะเกตเวย์ยังเสียบไฟบ้าน
ทางเลือกมีสองทาง:
- ใช้ซิมเซลลูลาร์ ในตัวเครื่อง ไม่พึ่งเน็ตบ้าน แต่แพงกว่าและมีค่าบริการรายเดือน (ลงลึก EP.21)
- แนะนำลูกค้าต่อเราเตอร์กับ UPS (เครื่องสำรองไฟ) ต้นทุนอยู่ที่ลูกค้า แต่เราไม่ต้องเปลี่ยนฮาร์ดแวร์
ทางที่สองต้องเขียนในคู่มือให้ชัด อย่าปล่อยให้ลูกค้าเข้าใจเองว่าแบตสำรองแปลว่าแจ้งเตือนได้ตลอด
ลองใช้กับโปรเจกต์ตัวอย่าง: ตัวเฝ้าโรงเห็ด
รุ่นแรกเราตั้งไว้ว่าใช้ Wi-Fi 2.4GHz ของบ้านที่อยู่ติดโรงเรือน เอาตารางข้างบนมาทบทวนว่ายังถูกไหม
ข้อดีที่ยังสำคัญ: ไม่มีเกตเวย์ ต้นทุนเครื่องอยู่ในงบ BOM ราว 30% ได้ง่าย และตั้งค่าผ่านมือถือได้ในเป้า 5 นาที
ข้อจำกัดที่ต้องยอมรับ:
- ลูกค้าเปลี่ยนรหัส Wi-Fi แล้วเครื่องหลุด แก้ด้วยปุ่มตั้งค่าใหม่ตามกล่อง Tip ด้านบน
- โรงเรือนที่ห่างบ้านหลายสิบเมตร สัญญาณอาจไม่ถึง
- ไฟดับทั้งบ้าน เครื่องวัดและเก็บข้อมูลต่อด้วยแบตสำรอง แต่แจ้งเตือนจากตัวเครื่องไม่ได้ ส่วนคลาวด์ยังแจ้งได้ว่า "เครื่องเงียบ อาจไฟดับหรือเน็ตล่ม"
การตัดสินใจ: รุ่นแรก คง Wi-Fi ไว้ แต่จำกัดกลุ่มลูกค้าให้ชัด คือฟาร์มที่โรงเรือนอยู่ใกล้บ้านและทดสอบแล้วว่าสัญญาณถึง ก่อนขายให้ช่างหรือเจ้าของเอามือถือไปยืนที่จุดติดตั้งแล้วดูแถบสัญญาณ ถ้าอ่อนเกินไปค่อยไปทางเลือกอื่น ส่วน BLE ใช้เป็นตัวเลือกช่วยตั้งค่าในอนาคตได้ ไม่ใช้ส่งข้อมูลหลัก และ Matter ไม่จำเป็นสำหรับฟาร์มเห็ด
กับดักที่เจอบ่อย: ทดสอบเครื่องบนโต๊ะข้างเราเตอร์แล้วสรุปว่า Wi-Fi ใช้ได้ พอติดตั้งจริงในกล่องกันน้ำใต้หลังคาเมทัลชีท สัญญาณหายไปครึ่ง ทดสอบสัญญาณที่จุดติดตั้งจริงพร้อมกล่องจริงเสมอ
เช็กลิสต์ก่อนไปตอนถัดไป
- เขียนว่าอุปกรณ์ของคุณจะติดตั้งที่ไหน ห่างเราเตอร์เท่าไร มีผนังหรือหลังคาโลหะคั่นไหม
- ถามตัวเองว่าต้องแจ้งเตือนได้ตอนไฟดับทั้งอาคารหรือไม่ ถ้าใช่ Wi-Fi อย่างเดียวไม่พอ
- ถ้าเลือก Wi-Fi ให้ออกแบบปุ่มและขั้นตอนตั้งค่าใหม่ที่ลูกค้าทำเองได้
- ถ้าต้องมีเกตเวย์หรือฮับ ให้นับต้นทุนและขั้นตอนติดตั้งของชิ้นนั้นเข้าไปในสินค้าด้วย
เลือกวิทยุจากสถานที่ติดตั้งและสิ่งที่ต้องทำได้ตอนไฟดับ ไม่ใช่จากความคุ้นมือ — Wi-Fi ง่ายที่สุดก็จริง แต่ต้องรู้ขอบเขตของมันแล้วบอกลูกค้าให้ชัด
ตอนต่อไป — EP.21: เลือกการสื่อสารไร้สาย (2): LoRaWAN, NB-IoT/LTE-M ในไทย และผังตัดสินใจเลือก
อยากให้ทีมช่วยออกแบบอุปกรณ์ IoT เฉพาะงานของคุณ ดูบริการได้ที่ /iot หรือปรึกษาฟรีที่ /consult และทัก LINE @spvtech
