📘 ซีรีส์ออกแบบ IoT Product · EP.21/70 · บทที่ 3: ไฟเลี้ยง แบตเตอรี่ การสื่อสาร และต้นแบบแรก
ตอนนี้ตอบคำถามว่า ถ้าอุปกรณ์อยู่ไกลเกินระยะ Wi-Fi ควรใช้อะไรส่งข้อมูล ต่อจาก EP.20 ที่เราเทียบกลุ่มระยะใกล้ไปแล้ว
เทียบกลุ่มระยะไกลในตารางเดียว
ศัพท์ที่ต้องรู้ก่อน: LoRa คือวิธีมอดูเลตคลื่นวิทยุที่ส่งได้ไกลด้วยไฟน้อย ส่วน LoRaWAN คือกติกาเครือข่ายที่วางทับ LoRa อีกชั้น มีเกตเวย์และเซิร์ฟเวอร์จัดการอุปกรณ์จำนวนมาก NB-IoT และ LTE-M คือมาตรฐานเซลลูลาร์สำหรับ IoT ที่วิ่งบนเสาของค่ายมือถือ ใช้ซิมเหมือนโทรศัพท์
| เทคโนโลยี | ระยะ (คร่าว ๆ) | การกินไฟ | ราคาโมดูล | ต้องมีโครงข่าย/เกตเวย์ | ค่าบริการรายเดือน |
|---|---|---|---|---|---|
| LoRa แบบจุดต่อจุด | หลักร้อยเมตรถึงหลายกิโลเมตร | ต่ำมาก | ถูก | ตัวรับของเราเองที่บ้าน | ไม่มี |
| LoRaWAN | หลายกิโลเมตร | ต่ำมาก | ถูก | เกตเวย์ของเราเอง หรือโครงข่ายผู้ให้บริการ | ไม่มี ถ้าตั้งเกตเวย์เอง |
| NB-IoT | ตามพื้นที่ครอบคลุมของค่าย | ต่ำ | สูงกว่า LoRa | เสาของค่ายมือถือ | มีค่าซิม |
| LTE-M | ตามพื้นที่ครอบคลุมของค่าย | ปานกลาง | สูงกว่า LoRa | เสาของค่ายมือถือ | มีค่าซิม |
ตัวเลขระยะในสเปกคือสภาพเปิดโล่ง ไม่ใช่สวนที่มีต้นไม้ทึบ ต้องทดสอบหน้างานเสมอ
ความต่างที่ใช้ตัดสินใจจริงมีสองข้อ: NB-IoT ส่งข้อมูลน้อย หน่วงได้ ประหยัดไฟสุด เหมาะกับมิเตอร์ ส่วน LTE-M เร็วกว่า รองรับอุปกรณ์เคลื่อนที่ และเหมาะเมื่อต้องอัปเดตเฟิร์มแวร์ผ่านอากาศบ่อย
บริบทไทย: ความถี่ LoRa และผู้ให้บริการ
ความถี่ LoRa: ประเทศไทยใช้ย่าน 920–925 MHz สำหรับอุปกรณ์ IoT ที่ไม่ใช่ RFID ตามมาตรฐานทางเทคนิคของ กสทช. ที่ประกาศปี 2560 (กสทช. มท. 1033-2560 ตามสรุปของหน่วยรับรองผลิตภัณฑ์ Kiwa) กำลังส่งสูงสุด 4 วัตต์ EIRP (กำลังที่แผ่ออกจากเสาอากาศจริง) เครื่องที่ไม่เกิน 50 มิลลิวัตต์ใช้การรับรองแบบ SDoC (ผู้ผลิตยื่นรับรองตนเอง) ส่วนที่แรงกว่านั้นต้องผ่านการรับรองแบบ Class A
แปลว่าโมดูล LoRa ที่ซื้อจากต่างประเทศต้องตั้งเป็นย่านไทย และตัวสินค้าต้องผ่านการรับรองของ กสทช. ก่อนขายเอกสารที่ยืนยันได้เป็นของปี 2560 และแหล่งสรุปบางแห่งเขียนเพดานยกเว้นใบอนุญาตไม่ตรงกัน ให้ตรวจประกาศฉบับล่าสุดกับ กสทช. โดยตรงก่อนยื่นรับรอง — ส่วนนี้ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย
แผนความถี่ LoRaWAN: NT (โทรคมนาคมแห่งชาติ) ระบุบนหน้าบริการ LoRa IoT ว่าใช้ย่าน 920–925 MHz ตาม Regional Parameters AS923 และมีบริการโครงข่าย LoRaWAN สำหรับองค์กร พื้นที่ครอบคลุมและค่าบริการต้องสอบถาม NT ตามพื้นที่จริง
NB-IoT/LTE-M: ตามข่าวประชาสัมพันธ์ของค่าย AIS เปิดโครงข่าย NB-IoT และ eMTC (ชื่อเรียกอีกแบบของ LTE-M) ทั่วประเทศตั้งแต่ปี 2561 และ True ประกาศเปิด NB-IoT ในช่วงเดียวกัน แต่ ณ วันที่เขียน เราไม่พบแพ็กเกจซิม NB-IoT/LTE-M พร้อมราคาที่ประกาศบนหน้าเว็บสาธารณะ ต้องตรวจสอบแพ็กเกจและพื้นที่ครอบคลุมกับฝ่ายขายองค์กรของแต่ละค่ายโดยตรง
ผังตัดสินใจเลือกการสื่อสาร
ไล่ตอบจากบนลงล่าง หยุดที่ข้อแรกที่ตอบว่าใช่
1. จุดติดตั้งมี Wi-Fi ที่แรงพอ และไม่ต้องแจ้งเตือนตอนไฟดับทั้งอาคาร?
ใช่ -> Wi-Fi (EP.20)
2. ใช้คู่กับมือถือเป็นหลัก ไม่ต้องออนไลน์ตลอด?
ใช่ -> BLE
3. ต้องแจ้งเตือนได้แม้ไฟบ้าน/เน็ตบ้านดับ หรือไม่มีเน็ตบ้านเลย?
ใช่ -> เซลลูลาร์: เคลื่อนที่หรืออัปเดตบ่อย = LTE-M, ส่งน้อยนิ่ง ๆ = NB-IoT
4. อุปกรณ์หลายตัวกระจายในรัศมีหลายร้อยเมตรถึงหลายกิโลเมตร?
ใช่ -> LoRa ส่งเข้าตัวรับของเราเอง หรือ LoRaWAN
5. ไม่เข้าข้อไหนเลย -> กลับไปทวนความต้องการใน PRD
ลำดับนี้ตั้งใจเอา ต้นทุนรวมตลอดอายุ มาก่อน: Wi-Fi และ BLE ไม่มีค่ารายเดือน เซลลูลาร์มีค่าซิมทุกเครื่องทุกเดือน ส่วน LoRa ต้องมีตัวรับหนึ่งชิ้นแต่ใช้ร่วมกันได้หลายเครื่อง
ลองใช้กับโปรเจกต์ตัวอย่าง: ตัวเฝ้าโรงเห็ด
โจทย์: ฟาร์มที่ โรงเรือนอยู่ห่างบ้านหลายร้อยเมตร Wi-Fi บ้านไปไม่ถึงแน่นอน เหลือสองทาง
ทาง ก — ใส่ซิมเซลลูลาร์ในตัวเครื่อง
- ไม่ต้องพึ่งเน็ตบ้าน ไฟบ้านดับแต่เสามือถือยังทำงาน เครื่องที่มีแบตสำรองก็ยังแจ้งเตือนได้
- แต่ทุกโรงเรือนต้องมีซิมของตัวเอง ฟาร์ม 5 โรงเรือนเท่ากับค่าซิม 5 ใบทุกเดือน และกินงบ BOM ราว 30% ของราคาขายหนักขึ้นเพราะโมดูลแพงกว่า
ทาง ข — LoRa ส่งเข้าตัวรับที่บ้าน
- โมดูลถูก กินไฟต่ำ ตัวรับ 1 ชิ้นรับได้ทุกโรงเรือน ไม่มีค่าซิมรายเดือนต่อเครื่อง ค่าบริการคลาวด์ราว 50 บาทต่อเดือนต่อฟาร์มก็ยังพอ
- แต่ตัวรับอยู่บ้านและส่งต่อผ่านเราเตอร์บ้าน ไฟดับทั้งบ้านจะเจอข้อจำกัดเดียวกับรุ่น Wi-Fi ใน EP.20 คือคลาวด์รู้แค่ว่า "เครื่องเงียบ"
การตัดสินใจ: รุ่นโรงเรือนไกลเลือก LoRa แบบจุดต่อจุดเข้าตัวรับที่บ้าน เพราะกลุ่มลูกค้ามี 1–5 โรงเรือน ตัวรับชิ้นเดียวคุ้มกว่าซิมหลายใบ และยังไม่ต้องใช้ LoRaWAN เพราะอุปกรณ์ยังไม่มาก ส่วนรุ่นซิมเก็บไว้เป็นตัวเลือกสำหรับฟาร์มที่ไม่มีเน็ตบ้าน หรือยอมจ่ายเพิ่มเพื่อได้แจ้งเตือนตอนไฟดับ
กับดักที่เจอบ่อย: ซื้อโมดูล LoRa ราคาถูกจากเว็บต่างประเทศมาทำต้นแบบโดยไม่ดูย่านความถี่ ต้นแบบใช้ได้ แต่พอจะผลิตขายจริงต้องเปลี่ยนโมดูลและออกแบบเสาอากาศใหม่ทั้งชุด เช็กย่านตั้งแต่วันแรกที่สั่งชิ้นส่วน
เช็กลิสต์ก่อนไปตอนถัดไป
- เดินผังตัดสินใจ 5 ข้อด้านบนกับสินค้าของคุณ แล้วจดเหตุผลของข้อที่หยุด
- ถ้าเลือกเซลลูลาร์ โทรถามฝ่ายขายองค์กรของค่ายเรื่องแพ็กเกจและสัญญาณในพื้นที่ลูกค้า
- ถ้าเลือก LoRa ยืนยันว่าโมดูลรองรับ 920–925 MHz และวางแผนยื่นรับรองกับ กสทช.
ระยะไกลไม่ได้มีคำตอบเดียว — LoRa ประหยัดเมื่อมีหลายจุดใกล้ ๆ กัน ส่วนเซลลูลาร์จ่ายรายเดือนเพื่อแลกกับการไม่พึ่งไฟและเน็ตบ้าน เลือกจากสิ่งที่ลูกค้ายอมจ่ายและสิ่งที่ต้องทำได้ตอนไฟดับ
ตอนต่อไป — EP.22: MQTT, HTTP หรือ CoAP (1): เลือกโปรโตคอล และสิ่งที่ต้องรู้ของ MQTT (QoS, Retained, Last Will)
อยากให้ทีมช่วยออกแบบอุปกรณ์ IoT เฉพาะงานของคุณ ดูบริการได้ที่ /iot หรือปรึกษาฟรีที่ /consult และทัก LINE @spvtech
