กลับไปบทความทั้งหมด
EP.21 เลือกการสื่อสารไร้สาย (2): LoRaWAN, NB-IoT/LTE-M ในไทย และผังตัดสินใจเลือก
IoT

EP.21 เลือกการสื่อสารไร้สาย (2): LoRaWAN, NB-IoT/LTE-M ในไทย และผังตัดสินใจเลือก

SPV Tech Solutions18 พฤศจิกายน 25693 min
#iot-product-design#wireless#lorawan#nb-iot

📘 ซีรีส์ออกแบบ IoT Product · EP.21/70 · บทที่ 3: ไฟเลี้ยง แบตเตอรี่ การสื่อสาร และต้นแบบแรก

ตอนนี้ตอบคำถามว่า ถ้าอุปกรณ์อยู่ไกลเกินระยะ Wi-Fi ควรใช้อะไรส่งข้อมูล ต่อจาก EP.20 ที่เราเทียบกลุ่มระยะใกล้ไปแล้ว

เทียบกลุ่มระยะไกลในตารางเดียว

ศัพท์ที่ต้องรู้ก่อน: LoRa คือวิธีมอดูเลตคลื่นวิทยุที่ส่งได้ไกลด้วยไฟน้อย ส่วน LoRaWAN คือกติกาเครือข่ายที่วางทับ LoRa อีกชั้น มีเกตเวย์และเซิร์ฟเวอร์จัดการอุปกรณ์จำนวนมาก NB-IoT และ LTE-M คือมาตรฐานเซลลูลาร์สำหรับ IoT ที่วิ่งบนเสาของค่ายมือถือ ใช้ซิมเหมือนโทรศัพท์

เทคโนโลยีระยะ (คร่าว ๆ)การกินไฟราคาโมดูลต้องมีโครงข่าย/เกตเวย์ค่าบริการรายเดือน
LoRa แบบจุดต่อจุดหลักร้อยเมตรถึงหลายกิโลเมตรต่ำมากถูกตัวรับของเราเองที่บ้านไม่มี
LoRaWANหลายกิโลเมตรต่ำมากถูกเกตเวย์ของเราเอง หรือโครงข่ายผู้ให้บริการไม่มี ถ้าตั้งเกตเวย์เอง
NB-IoTตามพื้นที่ครอบคลุมของค่ายต่ำสูงกว่า LoRaเสาของค่ายมือถือมีค่าซิม
LTE-Mตามพื้นที่ครอบคลุมของค่ายปานกลางสูงกว่า LoRaเสาของค่ายมือถือมีค่าซิม

ตัวเลขระยะในสเปกคือสภาพเปิดโล่ง ไม่ใช่สวนที่มีต้นไม้ทึบ ต้องทดสอบหน้างานเสมอ

ความต่างที่ใช้ตัดสินใจจริงมีสองข้อ: NB-IoT ส่งข้อมูลน้อย หน่วงได้ ประหยัดไฟสุด เหมาะกับมิเตอร์ ส่วน LTE-M เร็วกว่า รองรับอุปกรณ์เคลื่อนที่ และเหมาะเมื่อต้องอัปเดตเฟิร์มแวร์ผ่านอากาศบ่อย

บริบทไทย: ความถี่ LoRa และผู้ให้บริการ

ความถี่ LoRa: ประเทศไทยใช้ย่าน 920–925 MHz สำหรับอุปกรณ์ IoT ที่ไม่ใช่ RFID ตามมาตรฐานทางเทคนิคของ กสทช. ที่ประกาศปี 2560 (กสทช. มท. 1033-2560 ตามสรุปของหน่วยรับรองผลิตภัณฑ์ Kiwa) กำลังส่งสูงสุด 4 วัตต์ EIRP (กำลังที่แผ่ออกจากเสาอากาศจริง) เครื่องที่ไม่เกิน 50 มิลลิวัตต์ใช้การรับรองแบบ SDoC (ผู้ผลิตยื่นรับรองตนเอง) ส่วนที่แรงกว่านั้นต้องผ่านการรับรองแบบ Class A

แปลว่าโมดูล LoRa ที่ซื้อจากต่างประเทศต้องตั้งเป็นย่านไทย และตัวสินค้าต้องผ่านการรับรองของ กสทช. ก่อนขาย

เอกสารที่ยืนยันได้เป็นของปี 2560 และแหล่งสรุปบางแห่งเขียนเพดานยกเว้นใบอนุญาตไม่ตรงกัน ให้ตรวจประกาศฉบับล่าสุดกับ กสทช. โดยตรงก่อนยื่นรับรอง — ส่วนนี้ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย

แผนความถี่ LoRaWAN: NT (โทรคมนาคมแห่งชาติ) ระบุบนหน้าบริการ LoRa IoT ว่าใช้ย่าน 920–925 MHz ตาม Regional Parameters AS923 และมีบริการโครงข่าย LoRaWAN สำหรับองค์กร พื้นที่ครอบคลุมและค่าบริการต้องสอบถาม NT ตามพื้นที่จริง

NB-IoT/LTE-M: ตามข่าวประชาสัมพันธ์ของค่าย AIS เปิดโครงข่าย NB-IoT และ eMTC (ชื่อเรียกอีกแบบของ LTE-M) ทั่วประเทศตั้งแต่ปี 2561 และ True ประกาศเปิด NB-IoT ในช่วงเดียวกัน แต่ ณ วันที่เขียน เราไม่พบแพ็กเกจซิม NB-IoT/LTE-M พร้อมราคาที่ประกาศบนหน้าเว็บสาธารณะ ต้องตรวจสอบแพ็กเกจและพื้นที่ครอบคลุมกับฝ่ายขายองค์กรของแต่ละค่ายโดยตรง

ผังตัดสินใจเลือกการสื่อสาร

ไล่ตอบจากบนลงล่าง หยุดที่ข้อแรกที่ตอบว่าใช่

1. จุดติดตั้งมี Wi-Fi ที่แรงพอ และไม่ต้องแจ้งเตือนตอนไฟดับทั้งอาคาร?
   ใช่ -> Wi-Fi (EP.20)
2. ใช้คู่กับมือถือเป็นหลัก ไม่ต้องออนไลน์ตลอด?
   ใช่ -> BLE
3. ต้องแจ้งเตือนได้แม้ไฟบ้าน/เน็ตบ้านดับ หรือไม่มีเน็ตบ้านเลย?
   ใช่ -> เซลลูลาร์: เคลื่อนที่หรืออัปเดตบ่อย = LTE-M, ส่งน้อยนิ่ง ๆ = NB-IoT
4. อุปกรณ์หลายตัวกระจายในรัศมีหลายร้อยเมตรถึงหลายกิโลเมตร?
   ใช่ -> LoRa ส่งเข้าตัวรับของเราเอง หรือ LoRaWAN
5. ไม่เข้าข้อไหนเลย -> กลับไปทวนความต้องการใน PRD

ลำดับนี้ตั้งใจเอา ต้นทุนรวมตลอดอายุ มาก่อน: Wi-Fi และ BLE ไม่มีค่ารายเดือน เซลลูลาร์มีค่าซิมทุกเครื่องทุกเดือน ส่วน LoRa ต้องมีตัวรับหนึ่งชิ้นแต่ใช้ร่วมกันได้หลายเครื่อง

ลองใช้กับโปรเจกต์ตัวอย่าง: ตัวเฝ้าโรงเห็ด

โจทย์: ฟาร์มที่ โรงเรือนอยู่ห่างบ้านหลายร้อยเมตร Wi-Fi บ้านไปไม่ถึงแน่นอน เหลือสองทาง

ทาง ก — ใส่ซิมเซลลูลาร์ในตัวเครื่อง

  • ไม่ต้องพึ่งเน็ตบ้าน ไฟบ้านดับแต่เสามือถือยังทำงาน เครื่องที่มีแบตสำรองก็ยังแจ้งเตือนได้
  • แต่ทุกโรงเรือนต้องมีซิมของตัวเอง ฟาร์ม 5 โรงเรือนเท่ากับค่าซิม 5 ใบทุกเดือน และกินงบ BOM ราว 30% ของราคาขายหนักขึ้นเพราะโมดูลแพงกว่า

ทาง ข — LoRa ส่งเข้าตัวรับที่บ้าน

  • โมดูลถูก กินไฟต่ำ ตัวรับ 1 ชิ้นรับได้ทุกโรงเรือน ไม่มีค่าซิมรายเดือนต่อเครื่อง ค่าบริการคลาวด์ราว 50 บาทต่อเดือนต่อฟาร์มก็ยังพอ
  • แต่ตัวรับอยู่บ้านและส่งต่อผ่านเราเตอร์บ้าน ไฟดับทั้งบ้านจะเจอข้อจำกัดเดียวกับรุ่น Wi-Fi ใน EP.20 คือคลาวด์รู้แค่ว่า "เครื่องเงียบ"

การตัดสินใจ: รุ่นโรงเรือนไกลเลือก LoRa แบบจุดต่อจุดเข้าตัวรับที่บ้าน เพราะกลุ่มลูกค้ามี 1–5 โรงเรือน ตัวรับชิ้นเดียวคุ้มกว่าซิมหลายใบ และยังไม่ต้องใช้ LoRaWAN เพราะอุปกรณ์ยังไม่มาก ส่วนรุ่นซิมเก็บไว้เป็นตัวเลือกสำหรับฟาร์มที่ไม่มีเน็ตบ้าน หรือยอมจ่ายเพิ่มเพื่อได้แจ้งเตือนตอนไฟดับ

กับดักที่เจอบ่อย: ซื้อโมดูล LoRa ราคาถูกจากเว็บต่างประเทศมาทำต้นแบบโดยไม่ดูย่านความถี่ ต้นแบบใช้ได้ แต่พอจะผลิตขายจริงต้องเปลี่ยนโมดูลและออกแบบเสาอากาศใหม่ทั้งชุด เช็กย่านตั้งแต่วันแรกที่สั่งชิ้นส่วน

เช็กลิสต์ก่อนไปตอนถัดไป

  • เดินผังตัดสินใจ 5 ข้อด้านบนกับสินค้าของคุณ แล้วจดเหตุผลของข้อที่หยุด
  • ถ้าเลือกเซลลูลาร์ โทรถามฝ่ายขายองค์กรของค่ายเรื่องแพ็กเกจและสัญญาณในพื้นที่ลูกค้า
  • ถ้าเลือก LoRa ยืนยันว่าโมดูลรองรับ 920–925 MHz และวางแผนยื่นรับรองกับ กสทช.
สรุปสำคัญ

ระยะไกลไม่ได้มีคำตอบเดียว — LoRa ประหยัดเมื่อมีหลายจุดใกล้ ๆ กัน ส่วนเซลลูลาร์จ่ายรายเดือนเพื่อแลกกับการไม่พึ่งไฟและเน็ตบ้าน เลือกจากสิ่งที่ลูกค้ายอมจ่ายและสิ่งที่ต้องทำได้ตอนไฟดับ

ตอนต่อไป — EP.22: MQTT, HTTP หรือ CoAP (1): เลือกโปรโตคอล และสิ่งที่ต้องรู้ของ MQTT (QoS, Retained, Last Will)

อยากให้ทีมช่วยออกแบบอุปกรณ์ IoT เฉพาะงานของคุณ ดูบริการได้ที่ /iot หรือปรึกษาฟรีที่ /consult และทัก LINE @spvtech

ถ้าบทความนี้มีประโยชน์ แชร์ให้เพื่อนๆ ด้วยนะ

ยังไม่แน่ใจว่าธุรกิจคุณควรเริ่มใช้ AI ตรงไหน?

เช็กฟรีใน 2 นาที → รู้คะแนนโอกาสใช้ AI + 3 ขั้นแรกที่ควรทำ ไม่ต้องสมัคร

เช็กสุขภาพธุรกิจฟรี