EP.3 เริ่มจากปัญหา ไม่ใช่จากเซนเซอร์: หาโจทย์ที่ควรทำเป็น IoT จริง ๆ

📘 ซีรีส์ออกแบบ IoT Product · EP.3/70 · บทที่ 1: ภาพรวมและสเปกสินค้า

ก่อนซื้อบอร์ดหรือเซนเซอร์ตัวแรก ต้องตอบให้ได้ว่า โจทย์นี้ควรแก้ด้วย IoT จริงไหม ตอนที่แล้ว EP.2 ต้นแบบบนโต๊ะ vs สินค้าที่ขายได้จริง เห็นแล้วว่าของจริงมีงานอีกมาก เลือกโจทย์ผิดจึงเสียหนัก

ถามก่อนว่า "ต้องต่อเน็ตจริงไหม"

IoT (อุปกรณ์ที่วัดหรือสั่งงานของจริงแล้วส่งข้อมูลผ่านเน็ต) ไม่ได้ดีกว่าของธรรมดาเสมอไป เพราะการต่อเน็ตเพิ่มต้นทุนทุกชั้น ให้ตอบ 3 ข้อก่อน

1. ต้องต่อเน็ตจริงไหม — ถ้าไฟกะพริบที่ตัวเครื่องก็แก้ได้ อาจไม่ต้องเป็น IoT
2. ข้อมูลนี้ใครเอาไปตัดสินใจอะไร — ตอบไม่ได้ แปลว่าเก็บข้อมูลไว้ให้ดูเท่
3. ถ้าเครื่องเงียบไป 1 วัน ลูกค้าเดือดร้อนไหม — ถ้าไม่ คงไม่ยอมจ่ายค่าบริการรายเดือน

หาโจทย์จากความเจ็บปวดที่วัดเป็นเงินหรือเวลาได้

โจทย์ที่ดี เจ็บบ่อย เจ็บแรง และวัดเป็นตัวเลขได้ ถ้าผู้ใช้พูดได้แค่ "ก็ดีนะ ถ้ามี" แปลว่ายังไม่เจ็บพอ ให้ สัมภาษณ์ผู้ใช้จริง 5–10 ราย ตัวต่อตัว ตามหลักหนังสือ The Mom Test (Rob Fitzpatrick) คือ ถามเรื่องที่เกิดขึ้นแล้ว ไม่ถามความเห็นเรื่องอนาคต ถามเจ้าของฟาร์มเห็ดแบบนี้

1. "ครั้งล่าสุดที่เห็ดออกดอกน้อยผิดปกติหรือก้อนเสีย เกิดอะไรขึ้นบ้าง"
2. "รู้ตัวตอนไหน ช้าไปแค่ไหน เสียหายไปประมาณเท่าไร"
3. "ตอนนี้เฝ้ายังไง ปีที่ผ่านมาเกิดกี่ครั้ง เคยซื้ออะไรมาช่วยไหม"

ห้ามเล่าไอเดียก่อน เพราะเขาจะเกรงใจ และ ห้ามถาม "ถ้ามีเครื่องแบบนี้จะซื้อไหม" เพราะเกือบทุกคนตอบว่าซื้อแต่ไม่มีใครจ่ายจริง ถ้าคุยไป 5 รายแล้ว ไม่มีใครเล่าเหตุที่เสียเงินจริง ให้หยุดและเปลี่ยนกลุ่มหรือโจทย์

พิสูจน์ก่อนสร้าง และตั้งเกณฑ์ไปต่อหรือหยุด

คู่แข่งตัวจริงคือ วิธีเดิมที่ลูกค้าทำอยู่แล้ว ต้องตอบให้ได้ว่า เราดีกว่าตรงไหน ในจุดที่ลูกค้ายอมจ่ายเพิ่ม และคำพูดยังไม่ใช่หลักฐาน หลักฐานคือ คนยอมเสียอะไรบางอย่าง เรียงจากถูกไปแพง

• หน้า landing page พร้อมปุ่มแอด LINE รับข่าวเปิดจอง ถ้าเก็บข้อมูลติดต่อต้องขอความยินยอมตาม PDPA (ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย)
• รับจองหรือมัดจำ แยก "คนสนใจ" ออกจาก "คนจะซื้อ" ได้ชัด ต้องคืนได้ถ้าไม่ผลิต
• ให้ลองต้นแบบ 2–3 ราย โดยบอกชัดว่าเป็นต้นแบบ (ลงลึกใน EP.24)

แล้ว เขียนเกณฑ์ go/no-go ก่อนสัมภาษณ์ เป็นตัวเลข มีเส้นตาย และมี 3 ทางออก คือไปต่อ ปรับ หรือหยุด การหยุดเพราะข้อมูลบอกให้หยุด คือการประหยัดเงินที่จะจมไปกับแม่พิมพ์

ลองใช้กับโปรเจกต์ตัวอย่าง: ตัวเฝ้าโรงเห็ด

ตัวเฝ้าโรงเห็ดเป็นโปรเจกต์ห้องเรียน ไม่ใช่สินค้าของ SPV โจทย์คือ โรงเรือนหลุดช่วงอุณหภูมิหรือความชื้น 1 ครั้ง ฟาร์มเสียหายเท่าไร และคุ้มทำเป็นอุปกรณ์ไหม

"หลุดช่วง" เสียหายจริงไหม เอกสาร การเพาะเห็ดถุงชนิดต่าง ๆ ของศูนย์วิทยบริการเพื่อส่งเสริมการเกษตร กรมส่งเสริมการเกษตร ระบุว่าเห็ดนางฟ้าไม่ออกดอกถ้าอุณหภูมิต่ำกว่า 15°C หรือสูงกว่า 35°C และโรงเรือนควรมีความชื้นไม่ต่ำกว่า 80–85% ส่วนเห็ดนางรมแนะนำ 70–80% ค่าต่างกันตามชนิดเห็ด (ตรวจ พ.ย. 2569) เกษตรกรจึงต้องตั้งช่วงเตือนเอง

สมมติผลผลิตหนึ่งรอบของ 1 โรงเรือนมูลค่าราว 10,000 บาท หลุดช่วง 1 ครั้งผลผลิตหายราว 20% = 2,000 บาท ก้อนเชื้อที่ต้องทิ้งราว 1,000 บาท เวลาคนงาน 2 คน × 2 ชั่วโมง × 50 บาท/ชั่วโมง = 200 บาท รวมราว 3,200 บาทต่อครั้ง

เครื่องราคาราว 2,000 บาท + ราว 50 บาท/เดือน ปีแรกคือ 2,000 + (50 × 12) = 2,600 บาท แต่ เครื่องเตือนไม่ได้กันความเสียหายเอง ถ้าเตือนตอนตีสองแล้วไม่มีใครไปถึงก็เสียอยู่ดี สมมติกันได้ครึ่งหนึ่ง = 1,600 บาทต่อครั้ง ปีแรกจึงต้องหลุดช่วงอย่างน้อย 2 ครั้ง ถึงคุ้ม (2 × 1,600 = 3,200 มากกว่า 2,600) ส่วน ปีต่อไป เหลือ 600 บาท ครั้งเดียวก็คุ้ม

ทางเลือกที่ไม่ใช่ IoT มี 3 แบบ เดินดูเอง ฟรีแต่กลางคืนไม่มีใครดู เครื่องวัดแบบแขวน ถูกแต่ไม่เตือน และ ตั้งเวลาพ่นหมอก ที่ไม่ได้ดูค่าจริง ตัวเฝ้าชนะตรงที่เตือนเข้า LINE ได้ทุกที่ และแจ้งเมื่อเครื่องเงียบ

ตัดสินใจ: ไปต่อแบบมีเงื่อนไข เริ่มกับฟาร์มที่หลุดช่วงบ่อยหรือเจ้าของไม่อยู่ตลอด เกณฑ์ภายใน 4 สัปดาห์ (ตัวเลขห้องเรียน) คือสัมภาษณ์ 10 ฟาร์ม อย่างน้อย 6 ฟาร์ม เล่าเหตุหลุดช่วงจริงในรอบปีได้ อย่างน้อย 5 ฟาร์ม มีคนไปแก้ได้ใน 1–2 ชั่วโมง และอย่างน้อย 3 ฟาร์ม วางมัดจำราว 300 บาท ไม่ผ่านข้อแรก = หยุด ผ่านแต่ไม่มีใครมัดจำ = ปรับแล้วทดสอบใหม่

เช็กลิสต์ก่อนไปตอนถัดไป

1. ตอบ 3 คำถามกับดักให้ได้ว่าทำไมโจทย์คุณต้องต่อเน็ต
2. ลิสต์ผู้ใช้ 10 ราย ที่ไม่รู้จักอย่างน้อย 5 ราย แล้วนัด 2 รายแรกสัปดาห์นี้
3. คำนวณความเสียหายต่อครั้งเป็นเงิน เทียบกับค่าใช้จ่ายปีแรกและปีต่อไป
4. เขียนเกณฑ์ go/no-go เป็นตัวเลขพร้อมเส้นตาย

ตอนต่อไป — EP.4: เขียนสเปกสินค้า (PRD) ฉบับฮาร์ดแวร์: คำถามที่ต้องตอบก่อนวาดวงจร

อยากให้ช่วยดูว่าโจทย์คุ้มทำไหม ดูบริการออกแบบอุปกรณ์ IoT เฉพาะงานที่ /iot หรือ ปรึกษาฟรี และทัก LINE @spvtech ได้เลย