📘 ซีรีส์ออกแบบ IoT Product · EP.5/70 · บทที่ 1: ภาพรวมและสเปกสินค้า
ตอนนี้ตอบคำถามที่มักถามช้าเกินไป: ค่าชิ้นส่วนต่อชุดจ่ายได้ไม่เกินเท่าไร ถึงจะขายแล้วยังเหลือกำไร ต่อจากสเปกใน EP.4 วันนี้เติมข้อกำหนดเรื่องเงิน
ตั้งงบ BOM ก่อนเลือกชิ้นส่วน
BOM (Bill of Materials) คือรายการชิ้นส่วนทุกตัวที่ใช้ประกอบเครื่องหนึ่งชุดพร้อมราคา มือใหม่มักเลือกชิ้นส่วนก่อน แล้วบวกกำไรเป็นราคาขาย ผลคือราคาที่ตลาดไม่ยอมจ่าย งานผลิตจริงใช้ cost-driven design แทน: เริ่มจากราคาที่ลูกค้ายอมจ่าย แล้วคิดย้อนหาว่าค่าชิ้นส่วนจ่ายได้เท่าไร ตัวเลขนั้นเป็นเพดานที่ทุกการเลือกชิ้นส่วนต้องอยู่ใต้มัน
คิดย้อนจากราคาขายทีละขั้น
เงินที่ลูกค้าจ่ายไม่ได้เข้ากระเป๋าเราทั้งก้อน ตารางไล่เป็น % ของราคาขายหน้าร้าน (รวม VAT = 100%)
| ขั้น | ช่วงตัวอย่าง | ใช้คิด | ยังเหลือ |
|---|---|---|---|
| ราคาขายหน้าร้าน (รวม VAT) | 100% | 100% | |
| หัก VAT (7/107) | 6.5% | 6.5% | 93.5% |
| ช่องทางขาย (ค่าชำระเงิน + คอมมิชชัน) | ราว 10–20% | 15% | 78.5% |
| ค่าส่งถึงลูกค้า | ราว 3–5% | 5% | 73.5% |
| สำรองเคลม | ราว 3–4% | 3.5% | 70% |
| ส่วนที่ต้องเหลือ (การตลาด ซัพพอร์ต คืน NRE กำไร) | ราว 20–30% | 25% | 45% |
| ต้นทุนถึงคลัง (landed cost คือของมาถึงคลังพร้อมขาย) | 45% | ||
| ค่าประกอบและทดสอบ | ราว 5–8% | 6% | 39% |
| กล่อง แพ็กเกจ คู่มือ | ราว 4–7% | 6% | 33% |
| ขนส่งชิ้นส่วน + ภาษีนำเข้า | ราว 2–5% | 3% | 30% |
| งบ BOM | ราว 30% |
แหล่งตัวเลขสาธารณะ: VAT ไทยยังเป็น 7% ตามพระราชกฤษฎีกาฉบับที่ 807 พ.ศ. 2569 ใช้ถึง 30 กันยายน 2570 ราคาหน้าร้านรวม VAT แล้ว ส่วนที่เป็น VAT จึงคือ ราคา × 7/107 ≈ 6.5% ไม่ใช่ 7% ส่วนช่องทางขาย บทความของ FlowAccount (ส.ค. 2569) ยกตัวอย่างค่าธุรกรรมชำระเงินราว 3.21% และค่าคอมมิชชันตามหมวดราว 7% ถึงกว่า 17% ควรตรวจอัตราปัจจุบันที่ Seller Centre ช่วง % อื่นเป็นตัวเลขห้องเรียน
กฎ 3–5 เท่า และส่วนต่างจ่ายค่าอะไร
กฎที่รู้กันทั่วไปในวงการ ไม่ใช่ความลับ: ราคาขายปลีกมักอยู่ราว 3–5 เท่าของ BOM (BOM 30% ของราคาคือ 3.3 เท่า) ส่วนต่าง 70% จ่ายภาษี ช่องทางขาย ค่าทำให้เป็นสินค้า ค่าออกแบบที่ทยอยคืน ค่ารับประกันและซัพพอร์ต ค่าการตลาด และความเสี่ยง เช่น ของค้างสต็อกหรือล็อตเสีย
ต่ำกว่า 3 เท่า มีโอกาสสูงที่ขายยิ่งมากยิ่งขาดทุน แต่กฎนี้เป็นตัวเช็กเร็ว ไม่ใช่สูตรตายตัว สินค้าที่มีรายเดือนอาจต่ำกว่านี้ได้ (ลงลึกใน EP.66)
NRE ค่าใช้จ่ายครั้งเดียว กับต้นทุนต่อชุด
ต้นทุนต่อชุด จ่ายทุกครั้งที่ผลิต ส่วน NRE (Non-Recurring Engineering) จ่ายก้อนเดียวไม่ว่าจะผลิตกี่ชุด เช่น ค่าออกแบบ แม่พิมพ์ ค่าขอรับรองมาตรฐาน NRE ถูกหารด้วยจำนวนชุด สมมติ NRE เท่ากับ 100 เท่าของราคาขายต่อชุด (ตัวเลขห้องเรียน) ผลิต 10 ชุดตกชุดละ 10 เท่าของราคาขาย 100 ชุดเหลือ 1 เท่า 1,000 ชุดเหลือ 0.1 เท่า ต้นแบบ 10 ชุดแรกจึงแพงเสมอและห้ามใช้ตั้งราคา ให้ถามแทนว่า ต้องขายกี่ชุดถึงคืนทุนก้อนนี้
ลองใช้กับโปรเจกต์ตัวอย่าง: ตัวเฝ้าโรงเห็ด
ค่ากลางของซีรีส์ (ตัวเลขห้องเรียน): ราคาขายราว 2,000 บาทต่อชุด บริการคลาวด์ราว 50 บาท/เดือน ผลิตเป้าหมาย 1,000 ชุด ล็อตแรก 200 ชุด
การตัดสินใจ: ตั้งเพดาน BOM ราว 30% ของราคาขายที่ 1,000 ชุด และวางแผนเงินสดของล็อตแรกแยกต่างหาก เหตุผลมี 3 ข้อ
- 100 ÷ 30 ≈ 3.3 เท่า อยู่ในกรอบ 3–5 เท่า
- เพดานนี้หนุนให้รุ่นแรกเฝ้าอย่างเดียว ไม่ใส่รีเลย์สั่งปั๊มพ่นหมอก และใช้โมดูล Wi-Fi สำเร็จรูป
- ล็อตแรกสั่งชิ้นส่วนน้อย ราคาต่อชิ้นสูงกว่า จึงอาจเกินเพดานชั่วคราว
ส่วนที่ต้องเหลือ 25% สมมติเป็นการตลาดและซัพพอร์ต 10% อีก 15% ไว้คืน NRE และกำไร ถ้า NRE คือ 100 เท่าของราคาต่อชุด ต้องขาย 100 ÷ 0.15 ≈ 670 ชุดถึงคืนทุน ล็อตแรก 200 ชุดคืนได้ราว 30% ของ NRE ขายหมดล็อตแรกก็ยังไม่คืนทุน ต้องวางเงินสดให้พอ ค่าบริการ 50 บาท/เดือนรับผิดชอบค่าคลาวด์ จึงไม่ต้องกันจากราคาเครื่อง ถ้าขายขาดต้องกันไว้ในราคา (ลงลึก EP.40)
กับดักยอดนิยม: เอาราคาปลีกตอนทำต้นแบบมาคิด BOM การผลิตจริง หรือเอาราคาที่ 10,000 ชิ้นมาคิดทั้งที่ล็อตแรกสั่งแค่ 200 ชุด จดราคาทุกบรรทัดพร้อม จำนวนที่สั่ง และ แหล่งที่มา เสมอ
เรื่องภาษีเป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายหรือภาษี ควรปรึกษานักบัญชี
เช็กลิสต์ก่อนไปตอนถัดไป
- ตั้งราคาขายเป้าหมายจากราคาที่ลูกค้ายอมจ่าย (จากการคุยลูกค้าใน EP.3)
- ทำตารางคิดย้อนของตัวเองด้วยค่าธรรมเนียมจริงของช่องทางขายหลัก จนได้งบ BOM เป็น %
- ลิสต์ NRE แล้วคำนวณว่าต้องขายกี่ชุดถึงคืนทุน
- เขียนงบ BOM ลงใน PRD ของคุณเป็นข้อกำหนดข้อหนึ่ง
งบ BOM คือโจทย์ ไม่ใช่ผลลัพธ์: เริ่มจากราคาที่ลูกค้ายอมจ่าย หักทุกอย่างที่ต้องจ่ายระหว่างทาง จะได้เพดานที่ทุกการเลือกชิ้นส่วนต้องอยู่ใต้มัน
ตอนต่อไป — EP.6: ออกแบบสถาปัตยกรรมระบบ IoT: อุปกรณ์ เกตเวย์ คลาวด์ แอป ใครทำหน้าที่อะไร
อยากให้ช่วยคิดสเปกและงบต้นทุนอุปกรณ์ IoT ตั้งแต่ต้น ดูบริการออกแบบเฉพาะงานได้ที่ /iot หรือ ปรึกษาฟรี และทัก LINE @spvtech ได้เลย