กลับไปบทความทั้งหมด
EP.23 MQTT, HTTP หรือ CoAP (2): ออกแบบ Topic และ Payload ให้ขยายได้และประหยัดเน็ต
IoT

EP.23 MQTT, HTTP หรือ CoAP (2): ออกแบบ Topic และ Payload ให้ขยายได้และประหยัดเน็ต

SPV Tech Solutions20 พฤศจิกายน 25693 min
#iot-product-design#mqtt#payload#data-design

📘 ซีรีส์ออกแบบ IoT Product · EP.23/70 · บทที่ 3: ไฟเลี้ยง แบตเตอรี่ การสื่อสาร และต้นแบบแรก

ตอนนี้ตอบคำถามว่า ข้อความที่เครื่องส่งควรมีหน้าตาแบบไหน ทั้งชื่อหัวข้อ (topic) และเนื้อข้อมูล (payload) ต่อจาก EP.22 ที่เราเลือก MQTT พร้อม QoS และ Last Will ไปแล้ว (ภาพรวมทั้งซีรีส์อยู่ที่ EP.1)

ออกแบบ Topic ให้ขยายได้

topic ของ MQTT คือข้อความคั่นด้วย / เหมือนโฟลเดอร์ ฝั่งติดตามใช้ตัวแทน (wildcard) ได้สองแบบ คือ + แทน 1 ชั้น และ # แทนทุกชั้นที่เหลือ โครงที่ดีจึงต้องวางให้ ชั้นที่อยากกรองบ่อยอยู่ในตำแหน่งตายตัว

หลักที่ใช้ในงานจริง

  • ขึ้นต้นด้วยชื่อสินค้าและเวอร์ชัน เช่น mush/v1/... วันหนึ่งที่ต้องเปลี่ยนโครง จะเปิด v2 คู่กันได้โดยเครื่องเก่ายังทำงาน
  • ใช้รหัสเครื่อง ไม่ใช่ชื่อฟาร์มหรือชื่อลูกค้า เพราะเครื่องย้ายมือได้ ความเป็นเจ้าของเก็บในฐานข้อมูลคลาวด์ ไม่ฝังใน topic
  • แยกชนิดข้อความเป็นชั้นสุดท้าย เช่น ค่าวัด เหตุการณ์ สถานะ คำสั่ง แต่ละชนิดตั้ง QoS และ retained ต่างกันได้ตามที่คุยใน EP.22
  • ห้ามขึ้นต้นด้วย / ห้ามเว้นวรรค และอย่าขึ้นต้นด้วย $ เพราะ broker สงวนไว้ใช้เอง

ข้อดีที่มักลืมคือ สิทธิ์ โครงแบบนี้ทำให้ตั้งกฎใน broker ได้ง่ายว่า เครื่องแต่ละตัวเขียนได้เฉพาะกิ่งของรหัสตัวเอง เครื่องที่ถูกแกะเฟิร์มแวร์ก็ปลอมเป็นเครื่องอื่นไม่ได้

ออกแบบ Payload: JSON หรือไบนารี

JSON อ่านด้วยตาได้ ดีบักง่าย คลาวด์ทุกเจ้ารับ แต่ชื่อฟิลด์ถูกส่งซ้ำทุกข้อความ CBOR (มาตรฐาน IETF RFC 8949) คือ JSON ในรูปไบนารี โครงเหมือนกันแต่เล็กกว่า ส่วน Protobuf ของ Google ต้องประกาศโครงข้อมูลล่วงหน้าทั้งสองฝั่ง ได้ข้อมูลเล็กมากแต่เปลี่ยนโครงยุ่งกว่า

ไม่ว่าเลือกแบบไหน มี 4 อย่างที่ต้องมีเสมอ

  1. เลขเวอร์ชันของรูปแบบข้อมูล (schema version) ให้คลาวด์รู้ว่าจะแปลข้อความนี้แบบไหน
  2. เวลาที่วัดจริง เป็นวินาทีแบบ epoch (นับจาก 1 ม.ค. 1970 เวลา UTC) ไม่ใช่เวลาที่คลาวด์ได้รับ เพราะข้อมูลที่เก็บช่วงไฟดับจะถูกส่งทีหลัง
  3. หน่วยที่ตกลงกันไว้ในเอกสาร ไม่ต้องส่งชื่อหน่วยทุกครั้ง
  4. จำนวนเต็มแทนทศนิยม เช่น 24.6 องศา ส่งเป็น 246 (หน่วย 0.1 องศา) เล็กกว่าและไม่มีปัญหาปัดเศษ

ขนาดข้อมูลกับค่าเน็ตและแบต

บนซิมเซลลูลาร์ ทุกไบต์คือเงินและพลังงาน วิทยุยิ่งเปิดนานยิ่งกินแบต แต่ต้องดูภาพรวม เพราะ ข้อความ MQTT หนึ่งครั้งมีส่วนหัวของ TCP/IP, TLS และ MQTT ห่ออยู่ ซึ่งมักใหญ่กว่าตัวข้อมูลเสียอีก

อีกตัวที่คนมองข้ามคือ keep alive ที่ตั้งไว้ใน EP.22 เครื่องส่งสัญญาณชีพทุกรอบแม้ไม่มีข้อมูล และแต่ละครั้งก็มีส่วนหัวห่อเหมือนกัน

ทางลดเน็ตที่ได้ผลมากกว่าย่อ payload คือ รวมหลายค่าวัดส่งครั้งเดียว (batching) และยืดรอบ keep alive บนรุ่นซิม แต่ต้องทดสอบกับเครือข่ายจริงว่าการเชื่อมต่อที่เงียบนานไม่ถูกตัดทิ้ง

ลองใช้กับโปรเจกต์ตัวอย่าง: ตัวเฝ้าโรงเห็ด

โครง topic ที่เลือก (ตัวอย่างใน EP.22 ใช้ชื่อย่อเพื่ออธิบาย ตอนนี้คือโครงจริง)

mush/v1/<deviceId>/env      ค่าวัดรายรอบ        QoS 0
mush/v1/<deviceId>/event    ค่าหลุดช่วง          QoS 1
mush/v1/<deviceId>/status   online/offline      QoS 1 retained + Last Will
mush/v1/<deviceId>/cmd      เผื่อรุ่น 2           คลาวด์ส่งลงเครื่อง

env (JSON ชื่อสั้น 61 ไบต์):
{"v":1,"ts":1763600000,"t":246,"h":885,"m":0,"b":395,"r":-71}

t อุณหภูมิ หน่วย 0.1 องศา · h ความชื้น หน่วย 0.1% · m สถานะปั๊มพ่นหมอก · b แบตเป็นมิลลิโวลต์หาร 10 · r ความแรงสัญญาณ ฟิลด์ m ใส่ไว้ตั้งแต่ v1 แม้รุ่นแรกไม่สั่งปั๊ม เพื่อให้รุ่น 2 ใช้โครงเดิมได้

เทียบขนาดต่อเดือน ส่งทุก 5 นาที = 8,640 ข้อความ ตีส่วนหัวที่ห่อราว 120 ไบต์ต่อครั้ง (ตัวเลขห้องเรียน ค่าจริงขึ้นกับ TLS และเครือข่าย)

รูปแบบขนาดข้อมูลรวมส่วนหัว ต่อเดือน
JSON ชื่อฟิลด์เต็ม119 ไบต์ราว 2.1 MB
JSON ชื่อสั้น61 ไบต์ราว 1.6 MB
CBOR ชื่อสั้น33 ไบต์ราว 1.3 MB
keep alive ทุก 60 วินาทีไม่มีข้อมูลราว 5.2 MB

ตัวเลขบอกชัดว่า ย่อ JSON เป็น CBOR ประหยัดได้ไม่ถึง 1 MB แต่ keep alive กินมากกว่าข้อมูลจริงหลายเท่า การตัดสินใจจึงเป็น

  • รุ่น Wi-Fi ใช้ JSON ชื่อสั้น เพราะเน็ตบ้านไม่คิดตามไบต์ และดีบักง่ายตอนติดตั้ง
  • รุ่นซิม ยังใช้ JSON ชื่อสั้นโครงเดียวกัน แต่รวม 6 ค่าวัดส่งทุก 30 นาที และยืด keep alive ให้นานขึ้น ส่วน เหตุการณ์ค่าหลุดช่วงยังส่งทันที CBOR เก็บไว้เป็นทางเลือกเมื่อวัดจริงแล้วพบว่าจำเป็น

กับดักที่เจอบ่อย: ส่งเวลาตามนาฬิกาเครื่องโดยไม่เช็กว่าตั้งเวลาแล้ว หลังไฟดับเครื่องอาจนับเวลาจากปี 1970 ใหม่ ข้อมูลย้อนหลังจะไปโผล่ผิดวันในกราฟ ให้ติดธง "เวลายังไม่ซิงก์" หรือรอซิงก์เวลาก่อนบันทึก

เช็กลิสต์ก่อนไปตอนถัดไป

  • เขียนโครง topic ของสินค้าคุณ โดยมีเวอร์ชันและรหัสเครื่อง และไม่มีชื่อลูกค้าใน topic
  • ทำเอกสารหนึ่งหน้าระบุทุกฟิลด์ หน่วย และเลขเวอร์ชันของ payload
  • คำนวณเน็ตต่อเดือนโดยรวมทั้งส่วนหัวและ keep alive ไม่ใช่แค่ขนาดข้อมูล
  • ตั้งสิทธิ์ใน broker ให้แต่ละเครื่องเขียนได้เฉพาะกิ่งของตัวเอง แล้วลองแอบส่งข้ามกิ่งดูว่าถูกปฏิเสธจริง
สรุปสำคัญ

topic ที่ดีวางเวอร์ชันและรหัสเครื่องไว้ตั้งแต่วันแรก ส่วนการประหยัดเน็ตเริ่มจากลดจำนวนครั้งที่ส่ง ก่อนจะไปย่อขนาดข้อมูล

ตอนต่อไป — EP.24: สร้างต้นแบบแรก (Proof of Concept): พิสูจน์ส่วนที่เสี่ยงที่สุดก่อน

อยากให้ทีมช่วยออกแบบอุปกรณ์ IoT เฉพาะงานของคุณ ดูบริการได้ที่ /iot หรือปรึกษาฟรีที่ /consult และทัก LINE @spvtech

ถ้าบทความนี้มีประโยชน์ แชร์ให้เพื่อนๆ ด้วยนะ

ยังไม่แน่ใจว่าธุรกิจคุณควรเริ่มใช้ AI ตรงไหน?

เช็กฟรีใน 2 นาที → รู้คะแนนโอกาสใช้ AI + 3 ขั้นแรกที่ควรทำ ไม่ต้องสมัคร

เช็กสุขภาพธุรกิจฟรี