จีนกำลังจะกลายเป็นประเทศแรก ๆ ที่ออกกฎเฉพาะสำหรับ "AI ที่เลียนแบบบุคลิกมนุษย์" โดยกฎใหม่จะมีผลบังคับใช้ 15 กรกฎาคม 2026 และผลกระทบทันทีคือ ByteDance และ Alibaba ต้องปิดเอเจนต์ AI เพื่อนคุยแบบ "กำหนดเอง" บนแอป Doubao และ Qwen เพราะโครงสร้างของเอเจนต์เหล่านี้ปรับให้ผ่านเกณฑ์ไม่ทันเวลา ตามรายงานของ South China Morning Post
เกิดอะไรขึ้น
กฎที่ว่าคือ "มาตรการชั่วคราวกำกับบริการ AI เชิงปฏิสัมพันธ์เลียนแบบมนุษย์" ซึ่งออกร่วมกันเมื่อเดือนเมษายน 2026 โดย สำนักงานบริหารไซเบอร์สเปซของจีน (CAC) และหน่วยงานพันธมิตรอีก 4 แห่ง ครอบคลุมทั้งด้านอุตสาหกรรม ความมั่นคง และการคุ้มครองผู้บริโภค
หัวใจของกฎอยู่ที่การ ป้องกันการเสพติดและการหลงเชื่อว่า AI เป็นมนุษย์จริง โดยกำหนดให้แพลตฟอร์มต้อง:
- แสดง ป๊อปอัปเตือนหลังใช้งานต่อเนื่อง 2 ชั่วโมง เพื่อลดการใช้งานติดพัน
- มีปุ่ม "ออกทันที" ที่ระบบต้องทำตามเมื่อผู้ใช้ขอเลิกคุย
- ตรวจจับสัญญาณการพึ่งพา AI มากเกินไปแบบเรียลไทม์ พร้อมเตือนบนหน้าจอว่านี่คือบริการที่สร้างขึ้น ไม่ใช่คนจริง
เรื่องที่ผู้ใช้ควรระวังคือ ข้อมูล — ByteDance จะเก็บข้อมูลเอเจนต์ของผู้ใช้ Doubao ไว้ในสถานะอ่านอย่างเดียวถึง 15 ตุลาคม 2026 แล้วจะลบทิ้งถาวร ส่วน Qwen ยังไม่ประกาศแผนย้ายข้อมูลใด ๆ ใครมีเอเจนต์หรือบทสนทนาที่อยากเก็บ ควรรีบส่งออก (export) ไว้ก่อน
แปลว่าอะไร
นี่ไม่ใช่การ "แบน AI" ทั้งหมด แต่เป็นการเจาะจงคุม AI แบบเพื่อนคุย/ตัวละครเลียนแบบคน ซึ่งกำลังได้รับความนิยมสูงและมีคำถามด้านสุขภาพจิต โดยเฉพาะกับผู้ใช้อายุน้อย การที่จีนลงมือก่อนอาจกลายเป็น ต้นแบบให้ประเทศอื่นพิจารณาออกกฎคล้ายกัน ในอนาคต
สำหรับไทย ที่คนจำนวนมากใช้แชตและแอปพูดคุยผ่าน LINE และแพลตฟอร์มต่าง ๆ อยู่แล้ว บทเรียนสองข้อน่าสนใจ: หนึ่ง แนวคิด "ดีไซน์ให้เลิกใช้ได้ง่าย + เตือนว่าเป็น AI" อาจกลายเป็นมาตรฐานที่ผู้พัฒนาแอปควรจับตา และสอง ผู้ใช้ควรคุ้นเคยกับการ export ข้อมูลของตัวเองไว้เสมอ เผื่อบริการมีการเปลี่ยนแปลงกะทันหัน
การเคลื่อนไหวครั้งนี้สะท้อนว่า ยุคที่ AI ทำตัว "เหมือนมนุษย์" มากขึ้นเรื่อย ๆ กำลังเจอแรงถ่วงจากฝั่งกฎหมายและความกังวลเรื่องผลกระทบต่อผู้ใช้ ไม่ใช่แค่เรื่องเทคโนโลยีล้วน ๆ อีกต่อไป