📘 ซีรีส์ออกแบบ IoT Product · EP.23/70 · บทที่ 3: ไฟเลี้ยง แบตเตอรี่ การสื่อสาร และต้นแบบแรก
ตอนนี้ตอบคำถามว่า ข้อความที่เครื่องส่งควรมีหน้าตาแบบไหน ทั้งชื่อหัวข้อ (topic) และเนื้อข้อมูล (payload) ต่อจาก EP.22 ที่เราเลือก MQTT พร้อม QoS และ Last Will ไปแล้ว (ภาพรวมทั้งซีรีส์อยู่ที่ EP.1)
ออกแบบ Topic ให้ขยายได้
topic ของ MQTT คือข้อความคั่นด้วย / เหมือนโฟลเดอร์ ฝั่งติดตามใช้ตัวแทน (wildcard) ได้สองแบบ คือ + แทน 1 ชั้น และ # แทนทุกชั้นที่เหลือ โครงที่ดีจึงต้องวางให้ ชั้นที่อยากกรองบ่อยอยู่ในตำแหน่งตายตัว
หลักที่ใช้ในงานจริง
- ขึ้นต้นด้วยชื่อสินค้าและเวอร์ชัน เช่น
mush/v1/...วันหนึ่งที่ต้องเปลี่ยนโครง จะเปิดv2คู่กันได้โดยเครื่องเก่ายังทำงาน - ใช้รหัสเครื่อง ไม่ใช่ชื่อฟาร์มหรือชื่อลูกค้า เพราะเครื่องย้ายมือได้ ความเป็นเจ้าของเก็บในฐานข้อมูลคลาวด์ ไม่ฝังใน topic
- แยกชนิดข้อความเป็นชั้นสุดท้าย เช่น ค่าวัด เหตุการณ์ สถานะ คำสั่ง แต่ละชนิดตั้ง QoS และ retained ต่างกันได้ตามที่คุยใน EP.22
- ห้ามขึ้นต้นด้วย
/ห้ามเว้นวรรค และอย่าขึ้นต้นด้วย$เพราะ broker สงวนไว้ใช้เอง
ข้อดีที่มักลืมคือ สิทธิ์ โครงแบบนี้ทำให้ตั้งกฎใน broker ได้ง่ายว่า เครื่องแต่ละตัวเขียนได้เฉพาะกิ่งของรหัสตัวเอง เครื่องที่ถูกแกะเฟิร์มแวร์ก็ปลอมเป็นเครื่องอื่นไม่ได้
ออกแบบ Payload: JSON หรือไบนารี
JSON อ่านด้วยตาได้ ดีบักง่าย คลาวด์ทุกเจ้ารับ แต่ชื่อฟิลด์ถูกส่งซ้ำทุกข้อความ CBOR (มาตรฐาน IETF RFC 8949) คือ JSON ในรูปไบนารี โครงเหมือนกันแต่เล็กกว่า ส่วน Protobuf ของ Google ต้องประกาศโครงข้อมูลล่วงหน้าทั้งสองฝั่ง ได้ข้อมูลเล็กมากแต่เปลี่ยนโครงยุ่งกว่า
ไม่ว่าเลือกแบบไหน มี 4 อย่างที่ต้องมีเสมอ
- เลขเวอร์ชันของรูปแบบข้อมูล (schema version) ให้คลาวด์รู้ว่าจะแปลข้อความนี้แบบไหน
- เวลาที่วัดจริง เป็นวินาทีแบบ epoch (นับจาก 1 ม.ค. 1970 เวลา UTC) ไม่ใช่เวลาที่คลาวด์ได้รับ เพราะข้อมูลที่เก็บช่วงไฟดับจะถูกส่งทีหลัง
- หน่วยที่ตกลงกันไว้ในเอกสาร ไม่ต้องส่งชื่อหน่วยทุกครั้ง
- จำนวนเต็มแทนทศนิยม เช่น 24.6 องศา ส่งเป็น
246(หน่วย 0.1 องศา) เล็กกว่าและไม่มีปัญหาปัดเศษ
ขนาดข้อมูลกับค่าเน็ตและแบต
บนซิมเซลลูลาร์ ทุกไบต์คือเงินและพลังงาน วิทยุยิ่งเปิดนานยิ่งกินแบต แต่ต้องดูภาพรวม เพราะ ข้อความ MQTT หนึ่งครั้งมีส่วนหัวของ TCP/IP, TLS และ MQTT ห่ออยู่ ซึ่งมักใหญ่กว่าตัวข้อมูลเสียอีก
อีกตัวที่คนมองข้ามคือ keep alive ที่ตั้งไว้ใน EP.22 เครื่องส่งสัญญาณชีพทุกรอบแม้ไม่มีข้อมูล และแต่ละครั้งก็มีส่วนหัวห่อเหมือนกัน
ทางลดเน็ตที่ได้ผลมากกว่าย่อ payload คือ รวมหลายค่าวัดส่งครั้งเดียว (batching) และยืดรอบ keep alive บนรุ่นซิม แต่ต้องทดสอบกับเครือข่ายจริงว่าการเชื่อมต่อที่เงียบนานไม่ถูกตัดทิ้ง
ลองใช้กับโปรเจกต์ตัวอย่าง: ตัวเฝ้าโรงเห็ด
โครง topic ที่เลือก (ตัวอย่างใน EP.22 ใช้ชื่อย่อเพื่ออธิบาย ตอนนี้คือโครงจริง)
mush/v1/<deviceId>/env ค่าวัดรายรอบ QoS 0
mush/v1/<deviceId>/event ค่าหลุดช่วง QoS 1
mush/v1/<deviceId>/status online/offline QoS 1 retained + Last Will
mush/v1/<deviceId>/cmd เผื่อรุ่น 2 คลาวด์ส่งลงเครื่อง
env (JSON ชื่อสั้น 61 ไบต์):
{"v":1,"ts":1763600000,"t":246,"h":885,"m":0,"b":395,"r":-71}
t อุณหภูมิ หน่วย 0.1 องศา · h ความชื้น หน่วย 0.1% · m สถานะปั๊มพ่นหมอก · b แบตเป็นมิลลิโวลต์หาร 10 · r ความแรงสัญญาณ ฟิลด์ m ใส่ไว้ตั้งแต่ v1 แม้รุ่นแรกไม่สั่งปั๊ม เพื่อให้รุ่น 2 ใช้โครงเดิมได้
เทียบขนาดต่อเดือน ส่งทุก 5 นาที = 8,640 ข้อความ ตีส่วนหัวที่ห่อราว 120 ไบต์ต่อครั้ง (ตัวเลขห้องเรียน ค่าจริงขึ้นกับ TLS และเครือข่าย)
| รูปแบบ | ขนาดข้อมูล | รวมส่วนหัว ต่อเดือน |
|---|---|---|
| JSON ชื่อฟิลด์เต็ม | 119 ไบต์ | ราว 2.1 MB |
| JSON ชื่อสั้น | 61 ไบต์ | ราว 1.6 MB |
| CBOR ชื่อสั้น | 33 ไบต์ | ราว 1.3 MB |
| keep alive ทุก 60 วินาที | ไม่มีข้อมูล | ราว 5.2 MB |
ตัวเลขบอกชัดว่า ย่อ JSON เป็น CBOR ประหยัดได้ไม่ถึง 1 MB แต่ keep alive กินมากกว่าข้อมูลจริงหลายเท่า การตัดสินใจจึงเป็น
- รุ่น Wi-Fi ใช้ JSON ชื่อสั้น เพราะเน็ตบ้านไม่คิดตามไบต์ และดีบักง่ายตอนติดตั้ง
- รุ่นซิม ยังใช้ JSON ชื่อสั้นโครงเดียวกัน แต่รวม 6 ค่าวัดส่งทุก 30 นาที และยืด keep alive ให้นานขึ้น ส่วน เหตุการณ์ค่าหลุดช่วงยังส่งทันที CBOR เก็บไว้เป็นทางเลือกเมื่อวัดจริงแล้วพบว่าจำเป็น
กับดักที่เจอบ่อย: ส่งเวลาตามนาฬิกาเครื่องโดยไม่เช็กว่าตั้งเวลาแล้ว หลังไฟดับเครื่องอาจนับเวลาจากปี 1970 ใหม่ ข้อมูลย้อนหลังจะไปโผล่ผิดวันในกราฟ ให้ติดธง "เวลายังไม่ซิงก์" หรือรอซิงก์เวลาก่อนบันทึก
เช็กลิสต์ก่อนไปตอนถัดไป
- เขียนโครง topic ของสินค้าคุณ โดยมีเวอร์ชันและรหัสเครื่อง และไม่มีชื่อลูกค้าใน topic
- ทำเอกสารหนึ่งหน้าระบุทุกฟิลด์ หน่วย และเลขเวอร์ชันของ payload
- คำนวณเน็ตต่อเดือนโดยรวมทั้งส่วนหัวและ keep alive ไม่ใช่แค่ขนาดข้อมูล
- ตั้งสิทธิ์ใน broker ให้แต่ละเครื่องเขียนได้เฉพาะกิ่งของตัวเอง แล้วลองแอบส่งข้ามกิ่งดูว่าถูกปฏิเสธจริง
topic ที่ดีวางเวอร์ชันและรหัสเครื่องไว้ตั้งแต่วันแรก ส่วนการประหยัดเน็ตเริ่มจากลดจำนวนครั้งที่ส่ง ก่อนจะไปย่อขนาดข้อมูล
ตอนต่อไป — EP.24: สร้างต้นแบบแรก (Proof of Concept): พิสูจน์ส่วนที่เสี่ยงที่สุดก่อน
อยากให้ทีมช่วยออกแบบอุปกรณ์ IoT เฉพาะงานของคุณ ดูบริการได้ที่ /iot หรือปรึกษาฟรีที่ /consult และทัก LINE @spvtech
